Strona główna>Muz.Krakowa>M.Czartoryskich> Kość słoniowa
  MUZEUM KSIĄŻĄT CZARTORYSKICH
  KOŚĆ SŁONIOWA


  Kolekcja Książąt Czartoryskich obejmuje zabytki z kości słoniowej z kręgu Bizancjum, Italii, Francji i Księstw Niemieckich. Kość słoniowa dzięki swoim niezwykłym właściwościom (ciemnieje, gdy jest przechowywana w niedoświetleniu) była od wieków traktowana jako niesamowicie wdzięczny materiał do wyrobu różnorodnych przedmiotów. Nie doczekała się stworzenia mitu, jak wiara w to, że róg jednorożca wykrywa truciznę (stąd możliwość sprawdzenia posiłków władców), ale z reguły właśnie róg zmyślonego rumaka udawała.

  Jej trwałość i odporność, piękny mleczny połysk oraz naturalny kolor sprawiały, iż kości używano zarówno do wykonywania wizerunków cesarzy czy konsulów z czasów Bizancjum, jak i przedmioty kultu (najczęściej do prywatnej dewocji).

  Poza kością słoniową (która docierała określonymi szlakami handlowymi do rozmaitych miejsc w Europie) wykorzystywano również kły mamutów, morsów, hipopotamów oraz kości bydlęce. Przy czym należy pamiętać, że gęstość materiału i jego twardość u kopalnych trąbowców jest prawie dwa razy wyższa, niż u współcześnie żyjących słoni. Przedmioty wykonane z kłów mamuta zwłaszcza wśród ludów o niskim rozwoju technicznym należy więc postrzegać jako arcydzieła pracy rąk ludzkich ze względu na trud wykonania, niekoniecznie kierując się walorami artystycznymi, czy kunsztem ażurowej rzeźby.

  W połączeniu ze złotem kość słoniowa była znana w starożytności jako technika rzeźbiarska chryzelefantyna (gr. chryselephantinos, ze złota i kości słoniowej, od chrysós, złoto i elephás, słoń). Starożytni wykorzystywali tę metodę w celu przygotowania olbrzymich posągów bóstw, do naszych czasów nie przetrwał w całości ani jeden ze wzmiankowanych w literaturze posągów Zeusa, Ateny, Apolla, Artemidy. W Muzeum Delfickim możemy jedynie zobaczyć fragmenty tych wielkopostaciowych założeń. Stosowanie kości słoniowej najpopularniejsze w Europie było w XIV wieku (z tego okresu część kolekcji w krakowskim muzeum), użycie materiału zmalało w okresie renesansu i powróciło w XVII i XVIII wieku (sepety, wachlarze, tabakierki, tarka do tabaki, flet króla Stanisława Augusta Poniatowskiego).

  Średniowieczne zbiory mają przede wszystkim przeznaczenie kultowe - są to krzyże, pastorały, relikwiarze, puszki, dyptyki i poliptyki dla celów dewocyjnych. W XIV wieku sztuka użycia kości słoniowej wyparła w Paryżu popularną do tego czasu technikę emalii. Warsztaty paryskie odznaczały się wysokim poziomem artystycznym oraz kunsztem wykonania, w krakowskich zbiorach reprezentowane są przez rzeźbę Madonny oraz Dyptyk wiązany z osobą królowej św. Jadwigi Andegaweńskiej. Nie byłby to jedyny przedmiot z tego okresu przypisywany szanownej właścicielce, na Wawelu w Skarbcu Katedralnym skatalogowana jest skrzyneczka z kości słoniowej królowej Jadwigi (którą w 1907 roku na uroczym pastelu uwiecznił  Leon Wyczółkowski w  cyklu "Skarbiec wawelski"). Z obrządkiem przekazania sakry biskupiej łączony jest natomiast grzebień, pochodzący prawdopodobnie z warsztatu rodziny Embriachi z północnych Włoch.

  Późniejsze przedmioty to efekt ponownego zafascynowania materiałem w okresie baroku i rokoka, aktywnie działały wówczas warsztaty z Flandrii, Włoch, Francji. Z tego okresu muzeum prezentuje niezwykle wartościową kolekcję wachlarzy, należących do Elżbiety z Lubomirskich hetmanowej Sieniawskiej oraz księżnej Marii Amparo Muñoz pierwszej małżonki Władysława Czartoryskiego. Na jednym z wachlarzy przedstawiona została scena w ogrodzie - zaślubiny Marii Leszczyńskiej z Ludwikiem XV.

  Do przedmiotów zdobionych techniką inkrustacji kością słoniową należą również tabakierki, puzderka, sepety. Łączenie takich materiałów jak kość słoniowa, kryształ górski, szylkret i macica perłowa z drewnem hebanowym pozwoliły mistrzom wykonać niezwykłej klasy artystycznej wyroby: szachy, ołtarzyki (jeden z nich zdobiony dodatkowo agatami należał do królowej Eleonory Wiśniowieckie) czy niewielkie sepety.

WYCIECZKI SZKOLNE
PIELGRZYMKI
STRONA GŁÓWNA
MUZEA KRAKOWA
TEATRY KRAKOWA
KONCERTY
INNE ATRAKCJE
IMPREZY CYKLICZNE
NIEPEŁNOSPRAWNI
TURYŚCI
INDYWIDUALNI
NOCNE ZWIEDZANIE
Z 'SOWĄ'
PRACOWNICY
ZABYTKI KRAKOWA
MAŁOPOLSKA
KRAKOWIANIE
KULTURA I HISTORIA KRAKOWA
TANIE NOCLEGI
W KRAKOWIE

PRZEWODNICY PO KRAKOWIE
tel. +48 885 616 358
przewodnicykrakowscy@gmail.com
WYCIECZKI
CENNIK
KONTAKT

PRZEWODNICY PO KRAKOWIE
tel. +48 885 616 358
przewodnicykrakowscy@gmail.com
WYCIECZKI PO
KRAKOWIE
WYCIECZKI PO
MAŁOPOLSCE
CENNIK
KONTAKT