Jesteś tutaj: Strona główna>Zabytki Krakowa> Zwierzyniec
ZWIERZYNIEC



   Zwierzyniec to jedna z najciekawszych dzielnic Krakowa. Pierwszym potwierdzonym właścicielem jest Piotr Włostowic ze Skrzynna z rodu Łabędziów, prawdopodobny fundator kościoła Najświętszego Salwatora (1148 r.).

Pewnego dnia Piotr Włostowic nagle stracił wzrok. Sądząc, że jest to boska kara za wcześniej popełnione grzechy, przyszedł do konfesjonału, wyznać swoje grzechy. Spowiednik, w ramach pokuty, nakazał mu zbudowanie 7 kościołów i 7 klasztorów. Piotr Włostowic, w swojej nadgorliwości zbudował 70 kościołów i 70 klasztorów, ale mimo wszystko wzroku nie odzyskał. Wrócił więc do spowiednika z żalem, a ten odpowiedział: „Miałeś zbudować 7 kościołów i 7 klasztorów”. Piotr Włostowic dokładnie tym razem spełnił swoją pokutę, po czym odzyskał wzrok.

   Obszar dzisiejszego Zwierzyńca (prawdopodobnie też Bielan, Balic i Zabierzowa) przeszedł na ręce Gryfitów po tym jak jedyna córka Piotra Włostowica, Agapia wyszła za mąż za Jaxę Gryfitę z Miechowa. Małżeństwo to nie doczekało się potomka. Jaksa Gryfita, między 1158 a 1162 rokiem sprowadził na swoje posiadłości norbertanów i norbertanki z czeskich Doxan (dziś dzielnica Pragi), po czym wyruszył na wyprawę krzyżową do Ziemi Świętej. Po powrocie ufundował jeszcze Kościół Grobu Bożego w Miechowie, na wzór Bazyliki Grobu Bożego znajdującej się w Jerozolimie. Zmarł w 1176, a jego ziemie przeszły w ręce zakonu.

   Norbertanki, mimo niesprzyjającego położenia na terenach podmokłych i przy pewnej odległości od królewskiego Krakowa, sprawnie zagospodarowały teren. Założyły one stawy ciągnące się na osi wschód-zachód, wzdłuż rzeki Rudawy zbudowały zaś szereg młynów, z których ostatni pracował aż do 1908 roku. Z kolei na południowym stoku wzgórza bł. Bronisławy założyły winnicę (jej istnienie potwierdzone jest w dokumentach z XV w.).

   Zwierzyniec, mimo swego położenia niecałe dwa kilometry od Wawelu, aż do 1910 roku pozostawał podmiejską wsią. Nigdy nie otoczony murami, w razie agresji przeciwnika na pobliski Kraków, to właśnie on stanowił pierwszy cel ataku. Kilkakrotnie był niszczony: w 1241 roku przez Tatarów, w 1587 przez arcyksięcia Maksymiliana Habsburga, pretendującego do korony polskiej po śmierci Stefana Batorego, czy w 1657 zaatakowany przez Szwedów.

   W 1817 roku zmarł w Solurze Tadeusz Kościuszko. W następnym roku jego prochy sprowadzono do Krakowa i złożono w Krypcie Świętego Leonarda w Katedrze na Wawelu, a w latach 1820-23 decyzją Senatu Wolnego Miasta Krakowa na wzgórzu bł. Bronisławy zbudowano Kopiec Tadeusza Kościuszki, swoisty pomnik bohatera narodowego. Miejsce, jakie wybrano, to była pustelnia błogosławionej Bronisławy. Wkrótce nowy pomnik, jak sądzono "twardszy od spiżu" wrósł się w panoramę Krakowa a samo miejsce stało się ulubionym miejscem spacerów krakowian.

   Połowa XIX wieku, to okres burzliwy w dziejach Polski i Europy. W zaborze rosyjskim wybuchły powstania listopadowe i styczniowe, w Krakowie w 1846 wybuchła rewolucja krakowska pod wodzą Edwarda Dembowskiego (w jej wyniku Kraków został przyłączony do Cesarstwa Austriackiego). W 1848 roku wybuchła Wiosna Ludów. W tym samym czasie na Kaukazie trwała krwawa wojna między rosją a Turcją. Sytuacja była niespokojna także na zachodzie Europy, wkrótce miała wybuchnąć wojna francusko-pruska. W tak trudnej i nieprzewidywalnej sytuacji nowo obrany cesarz Austro-Węgier, Franciszek Józef I, zdecydował o ufortyfikowaniu Krakowa i Przemyśla. Miasta te, leżące przy granicy z Rosją były bowiem potencjalnym miejscem ataków wroga. Fortyfikacja Krakowa zmieniła oblicze miasta, a efekty widoczne są po dzień dzisiejszy. Wśród zmian, jakie wówczas się dokonały są: fortyfikacja Wzgórza Wawelskiego, otoczenie Krakowa pierścieniem wałów (dzisiejsze Aleje Trzech Wieszczów), wprowadzenie rewersów demolacyjnych (zakaz budowy poza linią wyznaczoną przez zaborcę), budowa koszarów (dziś budynki Politechniki Krakowskiej), budowa koszarów przy dzisiejszej ul. Rajskiej (dziś budynek Biblioteki Wojewódzkiej), ograniczenie rozwoju Podgórza.

   Śladem przekształceń, w niedalekiej odległości od Krakowa, na Wzgórzu bł. Bronisławy powstała cytadela „Fort 2”, zwana popularnie Fortem Tadeusza Kościuszki. Austriacy wykorzystali Kopiec Kościuszki jak naturalny punkt obserwacyjny budując największe założenia obronne w Krakowie. Kontynuując tradycje Zwierzyńca, zachowali oni jednak byłą pustelnię, tworząc piękną neogotycką kaplicę p.w. bł. Bronisławy.

   Na przełomie XIX i XX wieku sytuacja polityczna w Europie nieco się uspokoiła, rozpoczął się bum przemysłowy, którego pozytywne efekty, choć w ograniczonym rozmiarze, dotknęły Kraków. Powstał plan połączenia kanałem Wisły i Dunaju. Kanał ten miał miec swój początek w pobliżu Krakowa. Zachęcony tą perspektywą, ówczesny prezydent, Juliusz Leo przyłączył szereg podkrakowskich wsi, włącznie ze Zwierzyńcem do Krakowa. Wytyczono nowe ulice, a w dotychczasową dworską zabudowę wtopiono miejskie kamienice.

   Dzisiaj Zwierzyniec to wciąż jedna z najbardziej magicznych dzielnic Krakowa. Z tym miejscem wiąże się szereg legend i zwyczajów, jak choćby Lajkonik czy Emaus. Zwierzyniec, wciąż zielony, stanowi płuca Krakowa, pozostaje ulubionym miejscem spacerów mieszkańców Krakowa.

   Literatura:

• Adamczewski Jan, Kraków osobliwy, Kraków 1998 Rozdziały: "Lajkonik", "Emaus"

• Adamczewski Jan, Mała Encyklopedia Krakowa, Kraków 1996, hasła: 'Jaksa z Miechowa', 'Lajkonik - Konik Zwierzyniecki', 'Kościół Najświętszego Salwatora', 'Kopce', 'Zwierzyniec', 'Sikornik', '

• Ginał Adrianna, Szulc Anna, Krakowscy czarodzieje, Adramczewski Jan, Kraków osobliwy, Warszawa 2006 Rozdziały: "Jacek Wójcicki. Kiepurek ze Zwierzyńca", "Zbigniew Glonek. Absolutnie prawdziwy Lajkonik"

• Katalog Zabytków Sztuki w Polsce, t. IV Miasto Kraków, cz. VII Zwierzyniec, Nowy Świat, Półwsie Zwierzynieckie, Kościoły i Klasztory, red. Joanna Daranowska-Łukaszewska i Renata Henoch-Marendziuk, Warszawa 1995

• Lenczowski Janusz Zwierzynieckie Sacrum. Kościół Najświętszego Salwatora. Kaplica śś. Małgorzaty i Judyty, Kraków 2010

• Piwowoński Jan, Mury, które broniły Krakowa, Kraków 1986, rozdz. Wokół Kopca Kościuszki, s. 40-42

  Trzeba zobaczyć:

 •Kościół i Norbertanek pw. św. Augustyna i św. Jana Chrzciciela
 •Kościół Najświętszego Salwatora
 •Gontyna pw. śś. Małgorzaty Antiocheńskiej i Justyny
 •Cmentarz na Salwatorze
 • Kopiec Tadeusza Kościuszki i fortyfikacje austriackie
 • Dom Zwierzyniecki


 Zwróć uwagę na:

 • Dom Zwierzyniecki - oddział MHK
 • Dom Jacka Malczewskiego
 • Osiedle "Salwator"
 • Dom Ludwika Anczyca
 • Dom Wlastimila Hofmana

GALERIA
ZWIERZYNIEC

PRZEWODNICY PO KRAKOWIE
os. Ogrodowe 18/23, 31-916 Kraków
tel. +48 885 616 358
WYCIECZKI PO
KRAKOWIE
WYCIECZKI PO
MAŁOPOLSCE
CENNIK
KONTAKT
WYCIECZKI SZKOLNE
PIELGRZYMKI
STRONA GŁÓWNA
MUZEA KRAKOWA
TEATRY KRAKOWA
KONCERTY
INNE ATRAKCJE
IMPREZY CYKLICZNE
NIEPEŁNOSPRAWNI
TURYŚCI
INDYWIDUALNI
NOCNE ZWIEDZANIE
Z 'SOWĄ'
GRUPY PRACOWNICZE
ZABYTKI KRAKOWA
MAŁOPOLSKA
KRAKOWIANIE
KULTURA I HISTORIA KRAKOWA
TANIE NOCLEGI
W KRAKOWIE