Str. główna >Zabytki Krakowa >Wawel> Brama Herbowa
  BRAMA HERBOWA


  W 1905 cesarz Franciszek Józef I wyraził zgodę na przeniesienie wojsk austriackich z Wawelu do zbudowanych na terenie Starego Miasta koszar. Dzięki tej decyzji można było podjąć zakrojone na szeroką skalę prace konserwatorskie, którymi kierował Zygmunt Hendel, a następnie Adolf Szyszko-Bohusz. Restauracja objęła zarówno przestrzeń komnatową, jak i okolice Zamku Królewskiego na Wawelu, co doprowadziło do rewelacyjnego odkrycia naukowego. W 1917 roku kierownik budowy Adolf Szyszko-Bohusz odnalazł rotundę Najświętszej Marii Panny i inne artefakty wczesnych budowli.

  Renowacja prowadzona dzięki składkom społecznym została określona jako akcja "Cegiełek Wawelskich", nazwiska ofiarodawców upamiętniano na murze wjazdowym północnym. W 1921 roku zamontowano zaprojektowaną przez kierownika odbudowy Bramę Herbową i ustawiono konny pomnik Tadeusza Kościuszki.

  Brama Herbowa jako brama wjazdowa na Wawel stała się dla projektanta możliwością wprowadzenia programu propagandy wielkości Polski jako mocarstwa w czasach monarchii. Adolf Szyszko-Bohusz skrupulatnie wyliczył wszystkie absolutnie ziemie, będące pod choćby czasowym panowaniem koronowanych w Katedrze Wawelskiej królów.

  Pojęcie podziału terytorialnego na miejsce wcześniejszych udzielnych księstw pojawiło się już w wieku XII. Pozycja Jana Długosza "Insignia seu elenodia regis et Regni Poloniae" dokładnie wylicza wszystkie ziemie, wchodzące w skład Królestwa Polskiego. Brama wawelska Herbowa, wzniesiona w 1921 roku na miejscu starej bramy fortecznej przez Adolfa Szyszko-Bohusza, ozdobiona została zespołem rzeźbionych herbów ziemskich. Odnosić się one będą do historycznych ziem, należących do Rzeczpospolitej lub jej lenników w ciągu wielu stuleci.

  Na Bramie Herbowej widnieją więc całe kompozycje herbów ziemskich, których rozpoznanie dzięki źródłom kronikalnym nie sprawia problemów.

  Od dołu od lewej:

  1.Śląsk - herb sześciopolowy, gdzie znaki odnoszą się do:

 • orzeł i dwa pasy pionowe - księstwo raciborsko-opawskie

 • orzeł i lew stojący - księstwo głogowskie

 • orzeł z połksiężycem na szyi - Śląsk

 • dwa orły - Śląsk Górny i Cieszyński

 • szachownice z orłem - księstwo legnicko-brzeskie

  2.Mazowsze i Pomorze - herb dziewięciopolowy, gdzie znaki odnoszą się do:

 • orzeł z koroną na szyi w tarczy sercowej - Prusy Królewskie,

 • gryf - województwo pomorskie,

 • korona nad dwoma krzyżami - herb Gdańska,

 • dwa orły z koroną na szyi i ręką z mieczem - województwa chełmińskie i malborskie,

 • orzeł bez korony - województwo mazowieckie,

 • orzeł z literą P - województwo płockie,

 • orzeł z literą R - województwo rawskie,

 • pół niedźwiedzia, pół orła w koronie - ziemia liwska

  3.Wielkopolska - herb dziewięciopolowy, gdzie znaki odnoszą się do:

 • głowa człowieka - ziemia dobrzyńska,

 • żubrza głowa z koroną - ziemia kaliska,

 • baranek z chorągwią - ziemia wieluńska,

 • dwa orły - województwa poznańskie i gnieźnieńskie,

 • cztery poł lwy, pół orły - województwa łęczyckie, brzesko-kujawskie, inowrocławskie i sieradzkie (w tym przypadku herb powtórzony, gdyż różnica była w barwie elemetów heraldycznych).

  4.Małopolska- herb siedmiopolowy, gdzie znaki odnoszą się do:

 • orzeł z literą O - Księstwo Oświęcimskie,

 • orzeł - województwo krakowskie,

 • orzeł z literą Z - Księstwo Zatorskie,

 • jeleń w koronie - województwo lubelskie,

 • słońce z księżycem na wzgórzu z krzyżem - województwo spiskie,

 • dwa razy pasy z dziewięcioma gwiazdami ziemia sądecka i województwo sandomierskie (herb powtórzony, różnica była w barwie).

  5. Rzeczpospolita - herb na osi bramy z czterema polami naprzemiennie Orłem w koronie i Pogonią, tarcza sercowa pośrodku jest pusta, nie identyfikuje żadnego z panujących historycznie królów.

  6. Podlasie herb siedmiopolowy, gdzie znaki odnoszą się do:

 • słońce - województwo podolskie

 • gryf z koroną - województwo bełskie

 • orzeł i jeździec - województwo podlaskie

 • niedźwiedź - ziemia chełmska

 • orzeł o dwóch głowach - województwo czernichowskie

 • dwa krzyże - województwa wołyńskie i bracławskie

  7. Województwa ruskie herb siedmiopolowy, gdzie znaki odnoszą się do:

 • lew na skale- ziemia lwowska

 • archanioł i niedźwiedż - ziemia kijowska

 • kawka - ziemia halicka

 • trzy nieduże lewki - powiat żydaczowski

 • dwa dwugłowe orły- ziemia przemyska i sanocka

  8.Wielkie Księstwo Litewskie herb trzynastopolowy, gdzie znaki odnoszą się do:

 • w tarczy sercowej kolumny - Słupy Giedymina Litwa

 • archanioł - województwo nowogródzkie

 • niedźwiedź - województwo żmudzkie

 • chorągiew - ziemia smoleńska

 • ośmiokrotnie jeździec konny - ziemia wileńska, trocka, witebska, brzeska, mścisławska, mińska, połocka, miasto Wilno

  9. ziemie lenne herb siedmiopolowy, gdzie znaki odnoszą się do:

 • lwy i jelenie na czterech polach - Kurlandia i Semigalia

 • gryf w koronie z literami SA - Inflanty

 • krzyż - Prusy Książęce

 • głowa byka z gwiazdą, półksiężycem i słońcem- hospodarstwo mołdawskie



 Studia Waweliana Tom XV 2013 Piotr M. Stępień "Jakie herby znajdują się na bramie zwanej Herbową?"

WYCIECZKI SZKOLNE
PIELGRZYMKI
STRONA GŁÓWNA
MUZEA KRAKOWA
TEATRY KRAKOWA
KONCERTY
INNE ATRAKCJE
IMPREZY CYKLICZNE
NIEPEŁNOSPRAWNI
TURYŚCI
INDYWIDUALNI
NOCNE ZWIEDZANIE
Z 'SOWĄ'
PRACOWNICY
ZABYTKI KRAKOWA
MAŁOPOLSKA
KRAKOWIANIE
KULTURA I HISTORIA KRAKOWA
TANIE NOCLEGI
W KRAKOWIE

PRZEWODNICY PO KRAKOWIE
tel. +48 885 616 358
przewodnicykrakowscy@gmail.com
WYCIECZKI
CENNIK
KONTAKT

PRZEWODNICY PO KRAKOWIE
tel. +48 885 616 358
przewodnicykrakowscy@gmail.com
WYCIECZKI PO
KRAKOWIE
WYCIECZKI PO
MAŁOPOLSCE
CENNIK
KONTAKT