Jesteś tutaj: Strona główna >Zabytki Krakowa> Chrześcijański Kazimierz
    KAZIMIERZ CHRZEŚCIJAŃSKI



  W pierwszej połowie XIV wieku stosunki wodne wokół Krakowa były inne niż w obecnych czasach. Najogólniej mówiąc, teren był bardziej podmokły. Sama Wisła rozlewała się na okoliczne tereny, a dzisiejsze rzeki Rudawa czy Białucha meandrowały szeroko zanim znalazły swoje ujście w odmętach Królowej Rzek.
  Wisła, po opłynięciu Wzgórza Wawelskiego, rozwidlała się, tworząc wyspę. Na owej wyspie, w pobliżu siedziby króla, rozwijały się trzy skupiska osadnicze z przynależnymi im kościołami św. Jakuba, św. Wawrzyńca oraz św. Michała (Skałka). Skupisko wokół kościoła św. Jakuba było największe i obejmowało czwartą część rynku Kazimierskiego, Podbrzezie oraz domy poza murami przy Wiśle. We wczesnym średniowieczu istniała tutaj zapewne osada będąca własnością Strzemieńczyków [1]. Sam kościół p.w. św. Jakuba już nie istnieje, oznaczony został on jeszcze na planie z 1785 roku. Drugi kościół - p.w. św. Wawrzyńca stanowił centrum wsi Bawół. Pamięć po tejże wsi pozostała jedynie w nazwie placu usytuowanego we wschodniej części dzielnicy. Istnienie wsi Bawół jest potwierdzone w dokumencie z 1198 roku, do wsi przynależne były także tereny poza granicami późniejszego miasta Kazimierza [2]. Trzeci kościół, p.w. św. Michał Archanioła był centrum trzeciego osadnictwa. Ten kościół uważany jest za najstarszy, Jan Długosz pisze o nim: 'tam Polacy, przed nawróceniem na wiarę chrześcijańską, bałwanom swym ofiary i kadzidła składali' [3].
  Właśnie na tej wyspie Kazimierz Wielki tworzy miasto na tzw. "surowym korzeniu”, któremu nadaje swoje imię - Kazimierz. Czemu tak robi, zamiast skupiać się na rozwoju samej stolicy? Zapewne musiał słuchać opowieści ojca Władysława Łokietka, o buncie niemieckojęzycznej ludności Krakowa [4]. Ludność ta, pod wodzą wójta Alberta dokonała w Krakowie rebelii w roku 1312. Rebelia ta zakończyła się fiaskiem, wtedy jeszcze książę Władysław Łokietek surowo ukarał uczestników buntu, każdy, kto nie potrafił wymówić "koło młyn miele soczewicę", natychmiast zostawał skazany.
  Nowo budowane miasto Kazimierz miało być dla odmiany grodem czysto polskim i zupełnie nie ustępującym w prawach i wyglądzie. Akt lokacji podpisany został w Sandomierzu 27 lutego 1335 roku, miasto zaś zorganizowane miało być na wzór prawa magdeburskiego. Tak więc powstaje podobny do krakowskiego rynek o wymiarach 195x195 metrów. W pólnocno-wschodnim rogu rynku Kazimierz Wielki buduje kościół, któremu nadaje wezwanie Bożego Ciała. Kościół ma nie ustępować wielkością i splendorem Kościołowi Mariackiemu. W centralnej części placu powstaje ratusz (który choć z licznymi zmianami istnieje do dzisiaj), budynek wagi, postrzygalnie i szereg kramów.
   Miasto o powierzchni ok. 45 hektarów [5] zostaje otoczone murami o wysokości 7 metrów i grubości 1,5-1,7 m [6], stale rozwijanymi do XV wieku. – fosy kopać nie trzeba, jest nią rzeka Wisła. Od wewnętrznej strony murów wytyczono ulicę podmurną, zabudowaną w XVII wieku [7]. Do miasta można było wejść przez jedną z czterech bram:
   1) Glinianą, zwaną Krakowską, jako że prowadzącą do Krakowa, znajdowała się w północnej części Kazimierza w okolicach dzisiejszego skrzyżowania ulic Józefa Dietla i Krakowskiej. Za bramą znajdował się Most Królewski.
   2) Wielicką, zwaną także Solną i prowadzącą do Wieliczki. Brama znajdowała się w południowej części miasta. Brama ta prowadziła na Most Wielicki,
   3) Skawińską, zwaną także św. Stanisława, prowadzącą na północny-zachód
   4) Bydlną, prowadzącą na wschód. Nazwa prawdopodobnie związana jest z przepędzaniem bydła na pastwiska znajdujące się za wschodnim murem miasta.
   Od XV wieku do czterech istniejących dobudowano piątą bramę Bocheńską, w kierunku na południe do Bochni i dalej do Koszyc.

  Do dnia dzisiejszego zachowało się kilka fragmentów murów: przy klasztorze na Skałce, przy ul. Krakowskiej tuż przy moście J. Piłsudskiego, przy Synagodze Starej, przy Synagodze Kupa oraz przy kamienicy rodziny Landau.

  Od rynku (dzisiejszy Plac Wolnica) odchodzą pod kątem prostym ulice. Najlepiej zachowanym śladem jest róg przy kościele Bożego Ciała.
  W siatkę kazimierskich ulic wpleciono wcześniej istniejące kościoły św. Jakuba i św. Wawrzyńca. Kościoły te niestety nie zachowały się do naszych czasów. Dziś, ten drugi upamiętniony jest jedynie nazwą ulicy.
  Nieco dalej, już na peryferiach Kazimierza znajdował się jeszcze jeden przedlokacyjny kościół p.w. św. Michała Archanioła i św. Stanisława ze Szczepanowa, czyli krakowska Skałka.
  Tereny między Skałką a rynkiem Kazimierskim należały do Augustianów, sprowadzonych tutaj w 1343 roku, czyli osiem lat po lokacji Kazimierza. Augustianie zbudowali tutaj piękną gotycką świątynie pw. śś. Katarzyny Aleksandryjskiej i Małgorzaty. Kościół ten nigdy nie został ukończony, o czym świadczy zachodnia ściana świątyni.
  Miasto Kazimierz zostało nie tylko dobrze zaprojektowane, ale też Kazimierz Wielki nadał wiele praw, które szybko doprowadziły do świetności miasta. Już w 2 poł. XIV wieku Kazimierz był jednym z sześciu miast (obok Krakowa, Olkusza, (Starego) Sącza, Bochni i Wieliczki) tworzącego sąd sześciu miast, rozwiązujący spory między miastami lokowanymi na prawie magdeburskim. Troszcząc się o rozwój Kazimierza król zakazał osadzania w pobliż nowego miasta karczem oraz zakładów rzemieślniczych, w czwartek w Kazimierzu mógł się odbywać targ. W mieście istniały ponadto postrzygalnie sukna oraz wagi metali. Co więcej, Kazimierz Wielki zamierzał ustanowić w Kazimierzu składy soli, ołowiu i miedzi [8].
  Jak dokładnie wyglądał ten najstarszy Kazimierz, śladów nie zostało wiele. W wyniku lokacji powstało miasto o powierzchni ok. 45 ha i o kształcie trapezu o wymiarach 900x500 metrów (wielkość podobna do lokacji Krakowa przez Bolesława Wstydliwego z 1257 roku). Jednym z najcenniejszych wizerunków wczesnego Kazimierza jest z pewnością jest rycina Hartmanna Schedla zamieszczona w Liber chronicarum (dziś przedstawiona na banknocie pięćdziesięciozłotowym). Pokazuje on miasta Kraków, Kazimierz i Kleparz. Miasto Kazimierz jest na rycinie otoczone murami, wokół murów meandruje Wisła.
  Wiele dyskusji w literaturze poświęcono rzekomemu istnieniu w Kazimierzu uniwersytetu [9]. Na uwagę zwraca fakt, corocznego organizowania wędrówek w dn. 10 sierpnia do kościoła św. Wawrzyńca w Kazimierzu. Zdaniem H. Barycza ma to być ślad pierwotnego sąsiedztwa uniwersytetu kazimierzowskiego z tymże kościołem. Na dowód tej tezy przemawiają wykopaliska archeologiczne prowadzone przy dzisiejszej ul. Gazowej. Odkryto tam fundamenty gmachu z ok. 1365 roku, przypuszczalnie jednego z kolegiów. Z kolei M. Borowiejska-Birkenmajerowa zwraca uwagę na wezwanie kościoła Augustianów - św. Katarzyny. Święta jest patronką szkół wyższych. Inną tezę wysuwa A. Vetulani, którego zdaniem król rozpoczął budowę kolegium w Kazimierzu, jednak przerwał wskutek decyzji papieża Urbana V, dającego zgodę na utworzenie uniwersytetu, ale w stołecznym Krakowie [10].
  We wrześniu roku 1419 król Władysław Jagiełło poszerzył Kazimierz przyłączając administracyjnie tereny za Wisłą, czyli Stradom. Mimo prób stradomian uniezależnienia się, nigdy Stradom nie stał się samodzielnym miastem.
  Niecałe dwieście lat po lokacji historia spłatała ogromnego figla. Miasto Kazimierz, mające być czysto polskim miastem, staje się centrum kultury żydowskiej. W roku 1497 płonie kościół św. Anny w Krakowie, za co posądzeni zostają mieszkający tam Żydzi. Wtedy też, panujący król Jan Olbracht zmusza Żydów do wyprowadzki z Krakowa do pobliskiego miasta Kazimierza. Od tej pory dzieje tej mniejszości nierozłącznie splatają się z Kazimierzem. Więcej o Żydowskim Kazimierzu
  Okresem najtrudniejszym dla Kazimierza jest szwedzka inwazja w 1657 roku. Po tym ciosie Kazimierz już nigdy nie odrodził się do stanu sprzed Potopu. Wtedy też zniszczono kościół na Skałce, wiele kamienic uległo poważnemu zniszczeniu.
  Wyraźnym rysem chrześcijaństwa na Kazimierzu jest osadzenie tutaj Ojców Trynitarzy. Przybyli oni do Kazimierza w roku 1689, a w 1752 wybudowali kościół. Niestety, zakon Trynitarzy z braku powołań przestaje istnieć, a nowo wybudowaną świątynię otrzymuje zakon Ojców Bonifratrów. Ojcowie Bonifratrzy opiekują się placówką do dzisiaj, utrzymując swój szpital.
  W 1791 roku Sejm Wielki uchwalił prawo o miastach, w wyniku czego Kazimierz wcielono do Krakowa. Co prawda wkrótce Sejm Grodzieński uchylił to postanowienie, jednak już w 1800 roku władze austriackie podjęły decyzję o ostatecznym wcieleniu - miasto Kazimierz zostało włączone w granice Krakowa, od tej chwili jego losy związały się z potężniejszym sąsiadem.

[1] Jan Władysław Rączka, Krakowski Kazimierz, Kraków 1982, s. 3
[2] Tamże, s. 3
[3] Tamże, s. 3
[4] Agnieszka i Robert Sypek, Zamki i obiekty warowne Ziemi Krakowskiej, s. 14
[5] J. W. Rączka, Krakowski Kazimierz, s. 4
[6] A. i R. Sypek, Zamki..., s. 14-15
[7] A. i R. Sypek, Zamki..., s. 15
[8] Kraków. Wędrówki w przeszłość. Kazimierz, red. S. Wojak, Warszawa-Kraków 1987, s. 12
[9] J. W. Rączka, Krakowski Kazimierz, s. 5-6
[10] Kraków. Wędrówki..., s. 18-19

  Literatura:

• Adamczewski Jan. Mała encyklopedia Krakowa, Kraków 1996

• Kraków. Wędrówki w przeszłość. Kazimierz, red. Sławomir Wojak, Warszawa-Kraków 1987

• Jan Piwowoński, Mury, które broniły Krakowa, Kraków 1986, rozdz. 'Królewskie miasto - Kazimierz, s. 20-22.

• Sypek Agnieszka i Robert, Zamki i obiekty warowne Ziemi Krakowskiej, Warszawa.

• Jan Władysław Rączka, Krakowski Kazimierz, Kraków 1982

 Warto zobaczyć:

 •Kościół Paulinów "Skałka"
 • Średniowieczny układ miasta
 •Kościół Bożego Ciała
 •Kościół św. Katarzyny
 • Muzeum Etnograficzne
      im. Seweryna Udzieli
 •Kościół Trynitarzy/Bonifratrów
 • Muzeum Inżynierii Miejskiej

   Patrz także:
      Zabytki kultury żydowskiej

GALERIA
CHRZEŚCIJAŃSKI KAZIMIERZ
WYCIECZKI SZKOLNE
PIELGRZYMKI
STRONA GŁÓWNA
MUZEA KRAKOWA
TEATRY KRAKOWA
KONCERTY
INNE ATRAKCJE
IMPREZY CYKLICZNE
NIEPEŁNOSPRAWNI
TURYŚCI
INDYWIDUALNI
NOCNE ZWIEDZANIE
Z 'SOWĄ'
GRUPY PRACOWNICZE
ZABYTKI KRAKOWA
MAŁOPOLSKA
KRAKOWIANIE
KULTURA I HISTORIA KRAKOWA
TANIE NOCLEGI
W KRAKOWIE

PRZEWODNICY PO KRAKOWIE
os. Ogrodowe 18/23, 31-916 Kraków
tel. +48 885 616 358
WYCIECZKI PO
KRAKOWIE
WYCIECZKI PO
MAŁOPOLSCE
CENNIK
KONTAKT